ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਹਸੀ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ “ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ” ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 1897 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਲਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਮੇਜਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25ਵੀਂ ਘੋੜਸਵਾਰ (ਫਰੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸ) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਯਾਤਰਾ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਲੰਡਨ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੂਬੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਰਾਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਪਾਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਤਾਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਸਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਮੇਜਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ 1897 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਉਤਰੇ। (Photo- Wikipedia)ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ।ਮਈ 1897 ਵਿੱਚ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ “Empress of India” ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਉਤਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਵਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਨ। ਪਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਰਾਹੀਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਜੋਖਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣੇਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਮੌਸਮ ਵੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਮੌਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵੇਂ ਆਏ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ।ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆਅੱਜ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਜੇਕਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ 129 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਉਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵੈਨਕੂਵਰ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
