Pulwama attack: ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 14 ਫਰਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੀ ਆਰ ਪੀ ਐੱਫ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰ ਨੇ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਬੱਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40 ਬਹਾਦਰ ਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਸੀ।
ਕੌਮੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (NIA) ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਅਤਿਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਿ ਹਮਲੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਆਰ.ਡੀ.ਐਕਸ (RDX) ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਾਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਕਾਇਰਾਨਾ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬਾਲਾਕੋਟ ਏਅਰਸਟ੍ਰਾਈਕ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 26 ਫਰਵਰੀ, 2019 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਿਰਾਜ-2000 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਵਿੱਚ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਤਿਵਾਦ ਦੇ ਸਰੋਤ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਵਰਥਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ F-16 ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕੂਟਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੰਦਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣਾ ਪਿਆ।
ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ‘ਮੋਸਟ ਫੇਵਰਡ ਨੇਸ਼ਨ’ (MFN) ਦਾ ਦਰਜਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ ਦਰਾਮਦ ਡਿਊਟੀ ਵਧਾ ਕੇ 200% ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਕਿ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸ਼ਨ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ (FATF) ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ‘ਗ੍ਰੇ ਲਿਸਟ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਅਤਿਵਾਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਰੰਗ ਲਿਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਸੂਦ ਅਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਤਿਵਾਦੀ’ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਅਤਿਵਾਦ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੇ ਕਾਫਲਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੜਕੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਰਟ ਫੈਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਭਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤਿਵਾਦੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅੱਜ, ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਮਾਰਕ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਤਿਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਅਟੱਲ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ “ਸਰੋਤ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ” ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੇਥਪੋਰਾ (ਜਿੱਥੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਵਿਖੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਰਕ ’ਤੇ ਸੀ ਆਰ ਪੀ ਐੱਫ (CRPF) ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।